KUNST & ZWALM 2011

(c) Kunst & Zwalm

De biënnale Kunst & Zwalm integreert kunst in het landschap en het sociale weefsel van Zwalm (Vlaamse Ardennen). Dit jaar hebben Engelse, Franse en Belgische kunstenaars de opdracht gekregen om de grenzen af te tasten van publieke en privé ruimten. Begin dit jaar overleed Patrick Merckaert, de bezieler van Kunst & Zwalm. Hij tekende nog de krijtlijnen uit voor deze editie, maar moest onverwacht afscheid nemen en liet een bevreemdende leegte achter bij familie, vrienden, kennissen. Uit respect en als hommage aan Patrick, werd in het jachthuis van het kasteel van Beerlegem een installatie van de kunstenaar (Lèvres, sourire, secret) heropgebouwd. De brochure van K&Z vermeldt: "Net als Patrick zelf, straalt deze installatie een en al vriendschap, eenvoud en discretie uit".


Verder is er op diverse plaatsen ook werk te zien van Patrick Van Caeckenbergh (B), Johan Creten (B), Jan Williams & Chris Teasdale (UK), Goele De Bruyn (B), Jo Lathwood (UK), Djos Janssens (B), Stéphane Cauchy (F), La 'S' Grand Atelier/De Zandberg (B), David Blandy (UK), Fia Cielen (B), Sylvain Cosijns (B), Adriaan Verwée (B), Arnaud Verley & Philémon (F), Nicolas Durand (F), Karl Philips (B), Pieterjan Ginckels (B).

Er werd een route uitgestippeld langsheen de kunstwerken en in een brochure weergegeven. Het parcours kan best afgelegd worden met de fiets want heel wat plekken zijn niet bereikbaar met de auto. Toegang met routegids kost 3 euro. Kinderen tot 12jaar gratis. Met het project K&Z/KIDS: verboden voor 14+ werd een speciaal programma uitgewerkt voor kinderen.
Start en aankomst: PNEC De Kaaihoeve, Meilegem.

Meer info over K&Z op www.kunst-en-zwalm.be

Leegte...maar ook hoop

Vorige maand overleed Patrick Merckaert. Het heeft enige tijd geduurd vooraleer er woorden kwamen, en nu nog is het moeilijk om de juiste volgorde te vinden of überhaupt iets zinnigs te zeggen, behalve 'Dank je'...'Omdat je mensen waardeerde, respecteerde, kansen gaf, toekomst zag in dingen die nog niet waren. Dat terwijl je zelf zoveel te vertellen had, maar niet graag praatte. Je liet het woord liever aan anderen, je gaf hen ruimte, licht en tijd. En net daardoor heb je de mooiste dingen gezegd.'

Patrick Merckaert was een bijzonder man, in vele opzichten. Hij was een stille kunstenaar, een wijze filosoof, een vriend die geen vriend was maar een baken. Aan de telefoon waren lange stiltes nooit pijnlijk, alleen waarheid, momenten van zijn. Respect kreeg een gelaat, werd een houvast en heeft zich verankerd aan wie ik ben, niet loos maar met rekenschap en een zwaarte die alleen lichter wordt bij het zien van wat Patrick (misschien wel) wilde zeggen.

Ik zal de stiltes missen. Patrick mag me altijd bellen.

CDS, 7 februari 2011.

www.patrickmerckaert.be
www.kunst-en-zwalm.be

Kunst in het landschap

Ik zie, ik zie wat jij niet ziet...

Ouders van kleinere kinderen kennen zonder twijfel het spelletje ‘ik zie, ik zie wat jij niet ziet’. Een speler daagt de medespelers uit om op basis van een hint iets concreet te zien in de ruimte of het landschap. “Het is wit en groen...?”, “dat bad in de weide!”. Hoe vrijer de spelers, hoe moeilijker het spel. In de open ruimte kan het uren duren want iedereen ziet immers andere dingen en ervaart andere impulsen. En meteen zijn we bij de kern van landschapsbeleving. Niets persoonlijker dan de ervaring van het landschap. Als men uw mening zou vragen over de inrichting van uw dorpsomgeving, wordt het gesprek vermoedelijk zeer beladen. Vraag twee mensen vanuit hetzelfde punt naar een landschap te kijken en ze vertellen elk een ander verhaal, afhankelijk van hun vooropleiding of levenservaring. Het analyseren en observeren van een landschap is afhankelijk van diverse factoren, zowel ervaring als kennis en verwachtingen spelen een rol. Dit is ook de reden waarom het boeiend is om kunstenaars los te laten in het landschap en hun carte blanche te geven bij het realiseren van een kunstproject. Kunstenaars zijn het gewoon hun impressies via een kunstwerk te kanaliseren. Kan een kunstwerk in het landschap - zoals deze van Kunst en Zwalm - ons inzichten verschaffen in de individuele beleving van het landschap door de kunstenaar? Reikt de kunstenaar ons een handleiding of oplossing aan om zelf het landschap hoogst persoonlijk te benaderen? De organisator van Kunst en Zwalm trekt om de twee jaar met een groepje kunstenaars het Zwalmse landschap in en biedt hen een forum om met dat landschap aan de slag te gaan. Dit jaar koos vzw Boem een ander actieterrein uit dan de voorgaande jaren en stippelde een wandeling uit met start en aankomst aan het Provinciaal Natuureducatiefcentrum De Kaaihoeve in Meilegem.

 Patrick Merckaert van vzw Boem formuleert het als volgt: “Wij zijn als kunstenaar te gast in dit landschap. Het is niet de bedoeling dat de kunstenaar het landschap domineert, maar dat zijn werk geïntegreerd wordt in de omgeving, ermee communiceert.  Van bij de aanvang in 1997 was het de bedoeling om met elkaar (de kunstenaars) en de bewoners van de streek kennis te maken. We hebben geen vaste plek, geen eigen expositieruimte, maar zijn met dit kunstproject te gast in de streek. Daarom selecteren we ook geen kunstwerken, wel kunstenaars die een interessante invulling geven aan het concept en de streek. We drukken de kunstenaars altijd op het hart dat ze dit project moeten opvatten als “vakantiewerk”, als een experiment en dat ze even hun eigen traject of carrière los mogen laten.”

Zwalm en omgeving

De Vlaamse Ardennen profileren zich als ‘Vlaanderens mooiste landschap’ en dat schept verwachtingen bij de bezoekers van Kunst en Zwalm. De idylle hangt als een nevel boven de plek waar de kunstenaars de confrontatie zoeken met het landschap. De interpretatie van de bezoeker is puur persoonlijk. De ene ziet een romantisch landschap, de ander een land dat door de jaren heen gekneed en verwoest of beschadigd is. Een term als ‘authentiek’ is niet op zijn plaats. Toch toont een blik op de landschapsatlas dat grote delen van het gebied waarin Kunst en Zwalm plaatsvindt, aangeduid zijn als ‘ankerplaatsen’. De landschapsatlas is een inventaris van de meest waardevolle landschappelijke gebieden in Vlaanderen, waardevol vooral vanuit cultuur-historisch oogpunt. Landschappen hebben echter ook andere waarden: bijvoorbeeld ecologische, sociaal-economische, ruimtelijk structurerende en esthetische. De gebruikswaarde is voor de landbouwer is anders dan voor de recreant. De waarde die de mensen aan het landschap geven is dus puur persoonlijk. Desalniettemin worden diverse zones langs het Kunst en Zwalm parcours ook cultuur-historisch, esthetisch en biologisch waardevol bevonden door experts. De omgeving van de Kaaihoeve is een natuurreservaat met een hoge biologische waarde. De meersen vormen een interessant biotoop voor de watervogels. De biologen en ecologen zullen deze plek vermoedelijk waardevoller inschatten dan de zandgroeve van enkele kilometers verderop. Nochtans is dit een zeer boeiende plek voor geologen, filosofen en kunstenaars. Architecten en geschiedkundigen zullen dan weer meer belang hechten aan de omgeving van het kasteel van Beerlegem. De organisator omschrijft deze zones als drie verschillende landschapstypen, maar eigenlijk zijn het alledrie plekken waar de mens al grondig heeft ingegrepen. Hoe mooi en gaaf sommige van deze plaatsen ook mogen zijn, authentiek zijn ze allerminst.

De interpretatie van de kunstenaar

Roel Jacobs is een kunstenaar die vooral de ecologische waarde van het landschap benadrukt in zijn werk. Hij wil in Zwalm een arboretum van bedreigde boomsoorten creëren. Voorlopig is dat een fictief arboretum want Jacobs plant geen bomen, wel paaltjes met de naam van bedreigde bomen. De omwonenden kunnen een boom adopteren om er een leven lang voor te zorgen zodat alweer wat bomen worden gered. Aan de start van het parcours worden postkaarten uitgedeeld. Daarop staat een bewerkt beeld van de plek anno 2025, inclusief volwassen boom.

Roel Jacobs: “Het gaat om bomen die op de rode lijst staan én bomen die in deze omgeving thuishoren. Uiteraard is het niet de bedoeling om exoten aan te planten, wel bijvoorbeeld zwarte populier of wilde appel. Ik wil met mijn kunstproject de aandacht trekken op het belang van biodiversiteit.”

Rik Moens daarentegen plaatst in de zandgroeve vier meter hoge panelen die vooral een esthetisch effect beogen. Kunstenares Kelly Schacht werkt dan weer met de natuurlijke barrière van de Schelde die op zich een structurerende rol speelt in het landschap. Luc  Ewen gaat aan de slag met de sociale context en wil Zwalm laten figureren in een fictief verhaal. De kunstenaar gaat bewust of onbewust om met de diverse landschapswaarden. Hij is onze bevoorrechte gids om de verscheidenheid van het landschap beter te begrijpen. 

Artikel verschenen in De Beiaard, augustus 2009.

KUNST & ZWALM 2009

Aangekondigd voor augustus 2009: Kunst & Zwalm...

Kunst&Zwalm 2009 is een traject met hedendaagse kunst waar kunstenaars een uniek kunstwerk creëren in een landelijke biotoop. De kunstenaars confronteren het publiek met vragen over artistieke clichés, de grillen van de consumptiemaatschappij, de groeiende controle over de publieke ruimte of de manier waarop we met de natuur omgaan. De interventies van de kunstenaars zorgen voor een visuele en fysieke ervaring tijdens de route, bij voorkeur afgelegd te voet of per fiets. Kunst&Zwalm speelt hierdoor met de verhouding tussen tijd, plek, ruimte, kunst en publiek.
Nieuw in 2009 is de samenwerking met PNEC De Kaaihoeve. De bijzondere locatie van het provinciaal natuureducatief centrum in Meilegem is de uitvalsbasis voor het parcours van 9 km en een prachtige plek om de route af te sluiten. De site bestaat uit de Kaaimeersen, een natuurgebied van 7 hectare en een natuurtuin.
Het traject confronteert de bezoeker met drie landschaptypes waar de verhouding cultuur en natuur telkens verandert.
Het beschermde natuurlandschap, het historisch aangelegde landschap en het industrieel ontgonnen landschap.

Kunst&Zwalm werkt in 2009 met kunstenaars uit België, Nederland en het Groot-hertogdom Luxemburg. De deelnemende kunstenaars zijn: Stefaan Dheedene (B), Luc Ewen (L), Martine Feipel & Jean Bechameil (L), Jerry Frantz (L), Christian Frantzen (L), Roel Jacobs (B), Mark Manders (Nl), Rik Moens (B), Sophie Nys (B), Roland Quetsch (L), Kelly Schacht (B), Tamara Van San (B) en Dimitri Vangrunderbeek (B).
Elke zondag om 14 uur wordt een rondleiding per fiets verzorgd door Amarant vzw Gent. Reservatie Tel. 070 23.30.48 of www.amarant.be. Een fiets huren kan na reservatie bij het verzet Tel. 09 380.27.20 of info@verzet.be
Praktisch:

Vertrekpunt: PNEC De Kaaihoeve, Oude Scheldestraat 16, Meilegem (Zwalm) Tel. 055 49 67 96 •
Toegang met routegids 3 € • Kinderen -12 jaar gratis • Route 9 km
Organisatie vzw BOEM • Boembeekstraat 32 • B 9630 Zwalm • Tel. 09 360 65 20 • boem@telenet.be

Info: www.kunst-en-zwalm.be

Kunst&Zwalm 2009 loopt van 29 augustus tot 13 september 2009 enkel in het weekend van 13u tot 19u.

Foto: (c) Kunst & Zwalm - vzw BOEM

Kunst in het landschap

Tijdens de zomer vinden er in de Vlaamse Ardennen heel vaak hedendaagse kunsttentoonstellingen plaats. Het landschap is zowel inspiratiebron als decor. Kunstenaars gebruiken het landschap of het erfgoed in het landschap als een intermediair, een communicatiemiddel. Soms worden er gloednieuwe werken gemaakt voor een specifieke locatie in het landschap, maar even vaak wordt in een afgebakende zone een ideale plek gezocht om een bestaand kunstwerk tot zijn recht te laten komen. Kunst & Zwalm, Ename Actueel, Sculptuur, Déjeuner sur l’Herbe, Versus, geen enkele tentoonstelling is dezelfde. Evenmin is er een rode draad. Jammer volgens sommigen, terecht volgens anderen want het gaat telkens om andere accenten, ideeën en doelstellingen.

Sculptour 2008
Een jaarlijkse vast waarde in het hedendaags kunstlandschap in de Vlaamse Ardennen is Sculptour. Deze openluchttentoonstelling vindt plaats in de unieke landschapstuin van het Galleries Beukenhof in Kwaremont. Elk jaar opnieuw weet Piet Willequet beelden van nationale en internationale kunstenaars te verzamelen en er een perfecte plaats voor te vinden in zijn parklandschap dat heel typerend is voor de streek. U wandelt gedurende uren in de beeldentuin van Galleries Beukenhof en ontdekt keer op keer mooie, boeiende, interessante, bizarre of intrigerende sculpturen die op een of andere manier communiceren met het landschap. Trek voor deze tentoonstelling op zijn minst een halve dag uit, doe stevige wandelschoenen aan, neem een verrekijker mee en geniet. Dit is een absolute aanrader, zowel voor de vergezichten, de inrichting van de tuin als de keuze van de kunstwerken. Na het beëindigen van het parcours kan u ook een bezoek brengen aan de galerie waar kleinere werken van de kunstenaars zijn opgesteld.

Vijftig kunstenaars stellen hun werk tentoon, met onder andere Magy Jacot (BE), Valentin Gospodinov (BG), Anneke De Witte (NL), Peter Bergenhengouwen (NL) en Ernest Joachim (NL).

Praktisch:
Sculptour 2008. Open tot en met 21 september 2008
Zaterdag, zondag en feestdagen van 14u tot 19 u en na afspraak.
Toegang: € 5,00 pp – kinderen tot 10j gratis - groepen vanaf 12 personen: €4,00 pp
Beukenhof-Phoenix Galleries, Ronde van Vlaanderenstraat 9, 9690 Kluisbergen, www.beukenhof.com.

COASTOMIZE! & andere Mixed Realities
Herinner u Déjeuner sur l’Herbe, een groots opgezet kunstproject in 2006 onder curatorschap van Stef Van Bellingen. Panamarenko werd prompt peter gebombardeerd en Jan Fabre deed als participerend kunstenaar de fietsende bezoekers stilstaan bij het werk van zoemende bijen. Centrum Herman De Croo doet er alles aan om toeristen te laten kennismaken met actuele kunst op diverse locaties in de Vlaamse Ardennen. Dit jaar is het kunstprjoject onder andere te gast in het pam in Velzeke, aan de waterkersgrachten in Roborst en in het kerkje in de wijk Wijlegem. COASTOMIZE! & andere Mixed Realities is een kunst- en recreatief parcours doorheen het landschap van de Vlaamse Ardennen. De verschillende kunstenaars gaan de uitdaging aan om het karakteristieke landschap van de zwalmvallei te verenigen met hedendaagse kunst, architectuur, archeologie en vooral ook technologie. De bezoeker wordt letterlijk ondergedompeld in een hoog technologisch artistieke omgeving. Dit jaar werd Sven Vanderstichelen uitgenodigd als curator.
Met het plannetje dat u krijgt aan het startpunt in pam Velzeke kunt u al wandelend of fietsend van locatie naar locatie. Onderweg geniet u van het landschap, als u halt houdt bij een locatie kan u zowel de tentoonstelling bezoeken als verkennen wat bijvoorbeeld de waterkersgrachten en het archeologisch museum te bieden hebben. Deze hedendaagse kunsttentoonstelling biedt u de gelegenheid om de Vlaamse Ardennen op een kunstzinnige manier te herontdekken.

Praktisch:
COASTOMIZE! & andere Mixed Realities. Van 15 augustus t.e.m. 14 september 2008
Startpunt: Provinciaal Archeologich Museum Velzeke.
Deelname: gratis (inclusief plan en overzicht tentoonstelling). Catalogus: tegen betaling.
Parcours voor wandelaars en fietsers (10 km).
Voor meer info: Pam Velzeke, Paddestraat 7, 9620 Velzeke (Zottegem), T O9-360 67 16., www.hedendaagsekunstindevlaamseardennen.be

Kunst & Zwalm
In 2008 geen Kunst & Zwalm. Fans weten dat deze bijzonder biënnale voor hedendaagse beeldende kunst vorig jaar plaats vond en dus dit jaar in volle voorbereiding is voor Kunst & Zwalm 2009. Wie meer wil te weten komen over de geest van Kunst & Zwalm kan een mooi uitgegeven catalogus aankopen via www.kunst-en-zwalm.be. Daarin vindt u het werk van de Belgische kunstenaars die deelnamen aan editie 2007. Vorig jaar maakte Zorro zijn opwachting en verscheen al steigerend aan de Zwalmse horizon. U kunt de beelden bekijken op Youtube.

Meer info Kunst & Zwalm: vzw Boem, Boembekestraat 32, 9630 Zwalm, 09-360 65 20, www.kunst-en-zwalm.be

Meer hedendaagse kunst in het landschap van de Vlaamse Ardennen:

• Ename Actueel: pam Ename, www.ename974.org
• Versus: Kunstadstroom vzw, www.kunstadstroom.be